RONDWANDELING

Naar een nieuwe economie van
duurzaamheid en gezondheid

EEN PILOTPROJECT: REALISATIE VAN EEN NATUURBOERDERIJ MET EEN INFOCENTRUM EN SKYBOX OP LANDGOED “OUDE BRUNNINCKHUIS”

1.NATUURBOERDERIJ BRUNNINKHUIZEN

Boerderij Brunninkhuis is gelegen aan de Brunninkhuisweg 2 in Hezingen en is een afsplitsing van het oude erf Brunninkhuis (Hoeve Springendal). De boerderij  is door dhr. G.A. (Toon) Brunninkhuis (1924) in 1954 is gebouwd. Hij woont en werkt hier nog steeds.  De boerderij is in de authentieke staat.

boerderij Brunninkhuis

Foto : Huidige boerderij Brunninkhuis, waarachter een nieuwe natuurboerderij zal komen te staan

Achter de boerderij zal natuurboerderij Brunninkhuizen van Stichting Gezondheid Dichtbij in samenwerking met Annette Brunninkhuis gestalte krijgen met een akkerschuur, malerij, werktuigberging en Lakenvelderstal met mestplaat en een eigen oprit. De huidige kapschuur zal verdwijnen. De natuurboerderij welke in een VOF zal worden opgestart heeft zelf geen gronden. Bij de start wordt er samengewerkt met andere grondeigenaren/ boeren. Er wordt  op een natuurlijke wijze als zijnde biologisch geteeld.

Het betreft een natuurboerderij met een regionale, circulaire economie. De hoogwaardige ecologische natuurboerderij met volledig zelfvoorzienend zijn en een landschap creëren van 1955 en ouder om op deze wijze de flora en fauna van 1955 en ouder weer terug te krijgen in het landschap middels het telen oude rassen en oude gewassen.

De oude  gewassen zijn Oberkulmer rotkorn spelt, Aaltense troshaver, Sint Jansrogge, vlas Saskia en Natasja, aardappelen Eigenheimer en Rode Star met het zeldzame runderras Lakenvelderkoeien.

Het totaalproject zal opgestart worden in diverse deelprojecten om de uitvoering en de financiële haalbaarheid te garanderen. Er zal gewerkt worden met een nieuwe verdienmodel. Het NIEUWE BOEREN. Voor meer info r zie  website www.gezondheiddichtbij.nl .

Het granenproject met spelt, haver en rogge zal met onder andere een  akkerschuur met werktuigberging als eerste deelproject starten.

Sinds 2011 is er research en development verricht op landgoed “Oude Brunninckhuis”  ten behoeve van dit project.

natuurboerderij Brunninkhuizen

Foto: Impressie Natuurboerderij Brunninkhuizen

2. AALTENSE TROSHAVER

Aaltense troshaver is een oud landras haver uit Aalten (Gelderland). Haver is een zomergraan dat  goed geteeld  kan worden zonder bemesting als met evenwichtsbemesting. Zonder bemesting telen is handig wanneer gronden eventueel verschraald moeten worden.

Met weinig bemesting of zonder bemesting heeft de haver een onregelmatige start in het beginstadium en soms blijvend tot  het eindstadium.

Bij evenwichtsbemesting dient de input en output gelijk zijn, dat wil zeggen, wat er  aan mineralen van het land gehaald wordt, dient er ook aan het land toegevoegd te worden.

In de haver (en ook vlas) langs de Schabosweg tref je op de enkele esgronden het uitheemse zomerakkerkruid de Kleine Amsinckia in abnormaal grote getale aan, waardoor deze nagenoeg dominant is over de zomergewassen. Op die akker moeten dan voldoende grondbewerkingen uitgevoerd worden om het  ongewenste kruid te verminderen. Er wordt in het voorjaar  tot 2x toe een vals zaaibed gemaakt met de wiedeg, waarna het ongeveer 5 dagen later wordt  ingezaaid. Als de haver enkele blaadjes vertoont en staat stevig genoeg in de grond en wordt er heel voorzichtig gewiedegd. Een zomergraan is in de zandgrond moeilijk te wiedeggen, omdat het nog niet voldoende heeft geworteld en daardoor minder stevig in de bodem zit.

amsinckia bloem

Foto: Kleine Amsinckia bloem uitvergroot

amsinckia bloem2

Foto: Kleine Amsinckia

Zomerkruiden die zich in de haver kunnen bevinden zijn o.a. Nachtschade, Kweek, Melganzevoet met daarnaast Kamille, Korenbloem en de Kleine Klaproos.

Haver is een goede ongewenste akkerkruiden-onderdrukker.

Aaltense troshaver is een oud ras en dient zelf vermeerderd te worden.

Na de oogst in eind juli, begin augustus  zal de haver op de potentiële natuurboerderij worden  gedroogd, geschoond, waarna ze elders zal worden gepeld, gepoetst, gestoomd en geplet, om onder eigen label als havermout bij de bakker te kunnen worden verkocht.

Haverakker Schabosweg
*Ongelijkmatige  opkomst op linker perceel, gelijkmatige opkomst op rechterperceel,   grondsoort esgrond.

De  haverpercelen zijn bemest met rundveedrijfmest. Er is niet gewiedegd en er is geen vals zaaibed gemaakt. Aan de zijde van de houtwal  is er sprake van ongelijkmatige opkomst, ten gevolge van of mindere bemesting en/of ten gevolge  van de schaduwwerking en/of wateronttrekking van de bomen. Rechterkant staat de haver perfect. De grond is goede esgrond, enkeerdgrond die veel humus bevat.

haver-aan-Schabos-es

Foto: Haver aan de Schabos-es

kleine klaproos in de haver

Foto: Kleine Klaproos in de haver op de Schabos-es         

verdroging-haver

Foto: Verdroging haver op “Oude Brunninckhuis”

 

Haverakker op  Landgoed “Oude Brunninckhuis”
*Gelijkmatige opkomst, grondsoort esgrond.

Bij “Oude Brunninckhuis” is de haver bemest met 25 m3 rundveedrijfmest. En er is een vals zaaibed gemaakt en er is 1x gewiedegd. Gelijkmatige beginontwikkeling, het is nog steeds gelijkmatig. Echter  hier is vanwege het warme weer de haver verdroogt onder de bomen. Daarnaast is er onder de bomen altijd sprake van een slechte opkomst. Erg laag gewas ten gevolge van schaduwwerking en verdroging.

Foto: Haver op “Oude Brunninckhuis” met Korenbloemen, Duizendblad en Kamille

Foto: Haver op “Oude Brunninckhuis” heeft gelijkmatige opkomst

3. OBERKULMER ROTKORN SPELT

Oberkulmer rotkorn is een oud landras uit Oberkulmer (Zwitserland). Spelt is een wintergraan en die alleen geteeld worden met een evenwichtsbemesting, waarbij de bemestingshoeveelheid erg nauwkeurig is. Bij geen of te weinig bemesting, is er een geen of een hele, hele kleine aar en heel laag stro of geen opkomst.  Bij te veel bemesting is er grote kans op legeren. 25 m3 rundveedrijfmest of potstalmest is als evenwichtsbemesting ongeveer noodzakelijk.

Spelt en haver worden in wisselteelt met elkaar geteeld in combinatie met een klein areaal rogge, ook een wintergraan.

Spelt zal op de natuurboerderij worden  gedroogd, gepeld en gemalen en verkocht als meel  waar onder eigen label brood wordt gemaakt en/of als speltkorrels verkocht aan de bakkers en horeca.

Drie speltakkers aan de Schabosweg

kruiden-en-spelt

Foto: Veel kruiden en bijna geen spelt in de akkerrand, af en toe een kleine aar

*Geen opkomst van spelt of hele kleine aar langs de rand bij geen bemesting,

*Eén meter rondom de akkers is niet bemest en niet gewiedegd. Overige deel van de akkers zijn bemest  met 25 m3 rundveedrijfmest en 2x gewiedegd.

*Grondsoort eerste akker: lichte zandgrond (veldgrond= voormalige heide) beide andere akkers middelmatige bijna esgrond.

* Akkerkruiden die aanwezig zijn: ongewenste akkerkruid Windhalm, gewenst akkerkruid: Korenbloem , in zeer grote getale.

gezondheid-dichtbij-gebied

Foto: Eerste helft van juni 2017 met allemaal korenbloemen in de spelt

Foto: Korenbloemen met Kleine Amsinckia in de spelt

Bij alle akkers is te zien, dat de langs de randen bewust één meter geen bemesting heeft plaats gevonden. De opkomst van het gewas is er niet of nauwelijks en nagenoeg geen aar. De laatste akker lijkt het meest vruchtbaar, deze is heeft ondanks geen  randen het bestemming heeft plaats gevonden langs de rand, veel Korenbloemen te en af en toe redelijke speltaren.

De eerste twee akkers vertonen een relatief slechte opkomst van spelt.  Normaal dient bemesting van 25 m3 rundveedrijfmest voldoende te zijn. Deze bemesting van 25 m3 heeft mogelijk niet de hoeveelheid gewenst mineralen gehad. (Mogelijk omdat de dag voor het injecteren de mest in een container is gepompt en waarbij de vaste delen naar beneden zijn gezakt. Vandaar dat de laatste akker aan de Schabosweg heeft een betere kwaliteit spelt vertoont omdat daar de dikke mestfractie uit de container is gekomen.

De akker vooraan de Schabosweg is hele lichte veldgrond met veel keien, dit betekent ook een slecht watervasthoudend vermogen. De overige akkers zijn middelmatige esgronden.

veldgrond-zanderige-bodem

Foto:  Veel keien in de veldgrond, hele lichte zanderige bodem

Windhalm is sinds vorig jaar erg toegenomen op de akkers. Dit is biologisch te bestrijden door te wiedeggen, ongeveer vijf dagen na inzaai. Wij hebben deze grondbewerking niet kunnen doen, aangezien de zaaimachine van de loonwerker het zaad niet diep genoeg zaait. De loonwerker heeft onlangs een nieuwe zaaimachine gekocht, we hopen volgend jaar deze bewerking wel te kunnen doen. Windhalm ziet men beter in spelt dan in rogge, omdat spelt een minder lang stro heeft.

Korenbloemen zijn in zo’n grote getale aanwezig, omdat de grondeigenaar enkele jaren achtereen zijn eigen geoogste graan met het daarbij aanwezige Korenbloemen-zaad  op zijn land heeft uitgezaaid.

spelt-veldgrond

Foto: Spelt op de zanderige veldgrond, veel Windhalm, laag gewas en geen spelt waar niet bemest is (rechterkant)

Speltakker op Landgoed “Oude Brunninckhuis”

* Verstorende laag in de grond bij het begin van het perceel, grondsoort redelijke esgrond

* Goede spelt

* Kruiden: ongewenste kruiden Windhalm, en deels Kamille, Akkerwikke,  Akkerwinde . Gewenste kruiden:  Akkerviooltje, Akker-vergeet-mij-nietje, Akkerereprijs, Kleine Klaproos, Korenbloem.

Aan het begin van de akker op Landgoed Oude Brunninckhuis komen verstorende lagen in de grond voor, dit is o.a. het gevolg van draaien door de grote machines op de grond, waardoor de grond erg dicht is en het water in de winterdag en in het voorjaar op de akker blijft staan. Doordat de bodemslecht of niet doorlatend is, groeit de spelt erg slecht, vernat en kan niet goed wortelen.

Bij verstorende lagen in de grond, zie altijd Kamille als akkerkruid.

spelt-landgoed-brunninckhuis

Foto:  Spelt op landgoed “Oude Brunninckhuis”

windhalm-spelt

Foto: Windhalm in de spelt op Landgoed “Oude Brunninckhuis”

spelt-plat

Foto: Spelt op landgoed “Oude Brunninckhuis” is ten gevolge van hevige regenval, via de bomen plat gaan liggen

4. LAKENVELDERKOEIEN

Lakenvelderkoeien kwamen al in de 12e eeuw voor in Nederland. In de 19e eeuw werden ze in Nederland verspreid als parkkoe en kasteeltuinkoe. Dit past bij het parkachtig landschap dat textielfabrikant Jannink begin 1900 op het Springendal heeft ontwikkeld, in de vorm van lanen met rododendrons. De zeldzame Lakenvelderrunderen worden als zoogkoeien gehouden met als doel het maken van mooie natuur. Ze eten alleen natuurgras. Ze beweiden ook weiden met Pitrus, Ridderzuring (jong stadium) en Boterbloemen.  Natte weiden die maar één keer per jaar gemaaid kunnen worden, worden door de koeien begraasd tot half oktober om deze  beter te kunnen  verschralen. Lakenvelderkoeien zijn echte natuurkoeien. Ze kunnen het hele jaar rond buiten lopen.

Bij ziekte wat nagenoeg niet voorkomt, worden de koeien behandeld met homeopathie en/of blaadjesgeneeskunde. Alleen bij noodzakelijk wordt een veearts ingeschakeld.  De kalveren blijven 5-7 maand bij de moeder.

De  mest in de potstal zal worden gebruikt voor het verbouwen van o.a. spelt, andere granen en mogelijk weiland ten behoeve van grondverbetering voor weidevogelbeheer

Om het Lakenvelderrund in stand te houden zullen alleen dieren met een  slecht laken worden geslacht. De huiden zullen worden gebruikt voor lederproducten en het vlees voor consumptie.

Slachten, wat we regionaal doen, willen we bij voorkeur in november doen, slachtmaand. Het kalfsvlees is van uitzonderlijke kwaliteit. Het is getest door een sterrenrestaurant in de regio.

Weide aan de Schabosweg
Hier grazen toevalligerwijs bij de buren een Rode Lakenvelderkoe en een Lakenvelderkalf. Dit is kalf is geen 100% Lakenvelder gezien het uiterlijk. Het kalf heeft een slecht laken.  Een laken is dominant overerfelijk bij inteelt met een ander ras.

Foto: Weide met Lakenvelderkoeien op “Oude Brunninckhuis”

Weide op landgoed “Oude Brunninckhuis”
Hier grazen twee Lakenvelderkoeien en een Lakenveldervaars. Allen 100 % Lakenvelderstamboek.

5. DE OUDE BLAUWBLOEI VLASRASSEN NATASCHA EN SASKIA

De oude blauwbloei vlasrassen  Natascha en Saskia  zijn afkomstig uit Friesland. Vlas werd in de omgeving vroeger tot in de tweede helft van de 19e eeuw geteeld.  Namen als de Vlasreutenweg en de Vlasbeekweg zijn herinneren ons eraan. Op het Springendal bij de Meerbekke heeft een oliemolen gestaan, voor het maken van lijnzaadolie. Vlas werd hier vroeger tot in de tweede helft van de 19e eeuw geteeld voor het maken van textiel en lijnzaadolie/veekoek. Het is de basis geweest voor de textiel industrie in Twente en in de Graafschap Bentheim.

Vlas wordt geteeld op schrale grond en verdraagt geen stikstof. Vlas kan daarom niet geteeld worden op omgescheurd grasland, aangezien dit tot 10 jaar een hoog stikstofleverend vermogen heeft. Bij veel stikstof rijpt de vlas niet aft en blijft het bloeien.  Vlas kan in wisselteelt  1x per 6 jaar (5-7 jaar) op een akker verbouwd worden. De oude rassen vlaszaad moeten  zelf vermeerderd worden.

We zijn gestart met een klein handje vol zaad en nu 3 jaar verder.

Na het ploegen wordt er 2x een vals zaaibed gemaakt en om het daarna in te zaaien met een handzaai-machientje. Een vals-zaaibed wordt gemaakt om de ongewenste kruiden te verminderen.

Machinaal zaaien is niet mogelijk,  omdat er 4 en 6 kg vlaszaad is van Saskia en Natasja. In een machinale zaaimachine blijft 10kg in de machine achter na het zaaien.

Om de ongewenste kruiden, zoals Melganzevoet, Akkerdistel, Akkerwinde (en de Kleine Amsinckia) te verwijderen hebben we gewied met de hooihark. Op biologische wijze vlas telen blijft een uitdaging. Echter voor het eindproduct dat we in de toekomst willen gaan maken hoeft de vlas niet schoon te zijn van akkerkruiden.

Voor het oogsten van vlas zijn hier in de regio geen machines. De enkele machines die Nederland heeft zijn in het zuiden van het land of in de Flevopolder. Vlas oogsten, op kleine schaal betekent vlas trekken met de hand.

Vroeger werd de vlasvezel  gebruikt voor het maken van linnen (kleding) en het vlaszaad,= lijnzaad voor lijnzaadolie. De natuurboerderij wil van de vezel weer kleding maken en van het lijnzaad wordt op ambachtelijke wijze persoonlijke verzorgingsproducten gemaakt zoals o.a. gezichtcrème.

Proefveldje op landgoed “Oude Brunninckhuis”
Het vlasras Natasja is hier ingezaaid. Het vlas is 14 dagen later gezaaid dan aan de Schabosweg. Opkomst is was goed, het gewas is te kort ten gevolge van droogte. Vlas moet normaal  7 handjes hoog zijn,nu3 handjes hoog. De akker is 6 jaar geleden omgescheurd. Dat betekent dat het vlas niet goed zal afrijpen, omdat er te veel N in de grond zit.

Foto: Akker aan de Schabosweg

Bijzonderheden vlas op de Schabos-es
In het vlas zit erg veel Kleine Amsinckia (gele bloemen), die niet meer verwijderd konden worden

Foto: Natasja vlas aan de Schabos-es met Kleine Amsinckia

Foto: Op de voorgrond aardappelen Rode Star en op de achtergrond vlas, eerst Saskia, dan Natasja.

6. AARDAPPELEN

De aardappelen:  Rode Star rose-bloeiend is een kruimige aardappel met heel veel smaak. de Eigenheimer is wit-bloeiend. Beide oude rassen kwamen hier voor voor 1955. Ze worden bewust op kleine schaal naast het graan geteeld om een biotoop te creëren voor verdwenen vogelsoorten, zoals de Ortolaan en de Grauwe Gors.

De aardappelen worden niet bespoten.

Ooit brandnetelgier uitgeprobeerd tegen fytoftora, dit heeft toen geen effect gehad. De aardappelen zijn in principe bestemd voor de horeca.

Proefveldje op “Oude Brunninckhuis”

Hier staan enkele rijen Rode Star en Eigenheimer beide bemest

Enkele rijen aardappelen naast de graan op de Schabos-es

Aan de linkerkant staat één rij Eigenheimer, aan de rechterkant staan drie rijen Rode Star.

Foto: Aardappelen Eigenheimer (l) en Rode Star (3 rijen rechst) op de Schabos-es.  Tussen de vlas en de rogge

7. ROGGE

Sint Jansrogge is een oud ras rogge. Rogge is een wintergraan en kwam tussen 1950 en  1955 veel  in de regio voor. In de literatuur wordt de herkomst van Sint Jansrogge genoemd in 1788,  tijdens een landbouwvergadering Mark-Brandenburg ( bron: De boerengoudmijn, tevens bijblad van de Landbouwcourant, Volumes 4-6, 1867). Rogge is een wintergraan dat goed te verbouwen is op arme grond. Ook zonder bemesting, dus goed voor verschraling van de grond.  Sint Jansrogge wordt ongeveer 2 meter hoog. En heeft daarmee veel stro. Ze gaat niet echt legeren, wel hangen.

In de rogge groeien Akkerereprijs, Akkerviooltje, Kamille, Akker-vergeet-mij-nietje. Ongewenst akkerkruid is de Windhalm. Er zal relatief weinig Rogge worden verbouwd, aangezien dit dan gaat ten koste gaat van het wintergraan spelt.

Sint Jans rogge moet zelf vermeerderd worden en wordt door Gezondheid Dichtbij ingezet als groenbemester/ vanggewas op het land na de speltoogst en voor de haver. Van overgebleven rogge zal eventueel roggebrood worden gemaakt.

Proefveld op Landgoed” Oude Brunninckhuis”
Op landgoed “Oude Brunninckhuis” is  een heel klein veldje Sint Jansrogge ter demonstratie voor het potentiële infocentrum.

Rogge op “Oude Brunninckhuis” is te vinden op de foto van de aardappelen.

Rogge-akker Schabosweg
Op de akker, gepacht van Staatsbosbeheer,  aan de Schabosweg is Sint Jansrogge ingezaaid. Om te kijken in hoeverre het wiedeggen, gewenste kruiden schaadt is in overleg met Staatsbosbeheer, alsvolgt gewiedegd:

  • De eerste 5 meter vanaf de weide is niet gewiedegd.
  • De tweede 5 meter is 1x gewiedegd.
  • De rest van het perceel is 2x gewiedegd.

Men kan zelf zien het verschil in opkomst van de akkerkruiden.

Foto: Rogge op de Schabos-es

8. LANDGOED “OUDE BRUNNINCKHUIS”

8a.  Infocentrum “Brunninkhuizen”
Op landgoed “Oude Brunninckhuis” wordt in de bestaande woonboerderij op de begane grond een infocentrum gevestigd met informatie over het pilotproject van de nieuwe economie van duurzaamheid en gezondheid. Met info over het  totaalproject van de natuurboerderij de natuurwaarden in de omgeving en een proeverij van producten van de natuurboerderij. Daarnaast is informatie over de cultuurhistorie en archeologie te vinden  van de verdwenen buurtschap Brunninkhuizen. Tevens zijn hier promotiemogelijkheden voor partners van de natuurboerderij.

De bovenverdieping zal bestaan uit een appartement voor de beheerder van het infocentrum/ skybox. De naam Oude Brunninckhuis wordt als boerderij genoemd in 1682. Het is een lijftuchthuis van het oude erf Brunninkhuis gelegen in de verdwenen buurtschap Brunninkhuizen.

Foto: Woonboerderij op “Landgoed Oude Brunninckhuis’ waar het informatiecentrum in gevestigd zal worden

8b. Skybox “Oude Brunninckhuis”
In de skybox op Landgoed “Oude Brunninckhuis “ zullen kookworkshops,  schilderworkshops en heisessies plaats vinden ten behoeve van onder meer  partners van de natuurboerderij en van Stichting Gezondheid Dichtbij.

De kookworkshops worden gehouden met basisproducten van de natuurboerderij. Schilderworkshops houden  is een bewuste keuze, aangezien zowel het doek waarop geschilderd wordt (linnen) en de verf (lijnolieverf) beide van het gewas vlas worden gemaakt. Linnen van de vezel en lijnolieverf van het vlaszaad. Heisessies zijn zinvol om de economie van duurzaamheid en gezondheid gestalte te geven. Ook zijn hier teambuildingactiviteiten mogelijk.

Op de begane grond bevindt zich een kleine inpandige lakenvelderstal. Buiten op het landgoed zijn alle oude gewassen zichtbaar. Het landgoed omvat 5,5 ha grond, waarvan 1,7 ha particulier natuurgrond, nat schraalland.

Het landgoed is gelegen aan de Duitse grens. Grenspaal 79 bevindt zich op het terrein.

 

Foto: Op Landgoed “Oude Brunninckhuis” wordt aan de rechterzijde van de weg, in het akkerland een skybox gebouwd met zicht op alle oude rassen en gewassen, het cultuurhistorisch landschap van 1955 en ouder met een bron

Aan de rechterzijde op het akkerland zal een skybox gebouwd worden zoals naar onderstaand voorbeeld. Met op de begane mogelijkheden voor kookworkshops van de natuurboerderij en op de bovenverdieping mogelijkheden voor schilderworkshops, heisessies, teambuildingactiviteiten en mogelijkheden voor netwerken.

De skybox heeft een inpandige stal voor enkele koeien.

Foto: Impressie van de skybox die op Oude Brunninckhuis gebouwd zal worden

Foto: Schilderworkshops op Oude Brunninckhuis met lijnzaadolieverf schilderen op linnendoek (beide van vlas)